Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem

U moet Javascript inschakelen om deze website te bezoeken.

De collectie van dak- en thuisloze Fred

Het Nederlands Openluchtmuseum heeft de persoonlijke bezittingen van een dak- en thuisloze verworven. Fred* uit Nijmegen stond vrijwel al zijn bezittingen af in ruil voor nieuwe spullen. Het museum voegt deze, met zijn levensverhaal, toe aan de collectie om een zo inclusief en volledig mogelijk beeld van de Nederlandse samenleving anno 2025 te schetsen. Het ensemble is qua materiaal en documentatie dusdanig compleet dat het een waardevolle informatiebron is voor toekomstige generaties die zich willen verdiepen in dak- en thuisloze mensen in de vroege 21ste eeuw.

*Om redenen van privacy vermelden we niet zijn echte naam.

Slaapzak
Vrijwel alles dat Fred dagelijks op zijn tocht door de stad meeneemt heeft het Openluchtmuseum met hem geruild. Zijn kleding, slaapzak, rugzak, boeken, tabak, leesbril, portemonnee, fiets, maar ook zijn pijpje om cocaïne mee te roken. Sommige van deze voorwerpen heeft hij rechtmatig gekocht of gekregen, andere zijn gestolen. Fred is sinds 2021 dakloos. Het Openluchtmuseum kwam met hem in contact via het Nijmeegse Straatpastoraat en Fred wilde, toen er onderling vertrouwen was opgebouwd, meewerken aan het project van het museum. Ook het hele levensverhaal van Fred en details over zijn huidige leven werden door het museum opgetekend en zullen worden bewaard.

Erfgoed
Het Nederlands Openluchtmuseum verzamelt en bewaart gebouwen, voorwerpen, tradities en verhalen die in relatie staan tot het dagelijks leven in Nederland. Het museum streeft ernaar een zo inclusief mogelijk beeld van de Nederlandse samenleving te schetsen. Sommige groepen komen echter tot dusver nauwelijks terug in de museale collecties. Eén van deze groepen betreft dak- en thuisloze mensen, van wie er in Nederland momenteel maar liefst 33.000 zijn. Hun ervaringen maken onlosmakelijk deel uit van de geschiedenis en huidige samenleving en verdienen daarom erkenning.

Het levensverhaal van Fred
Fred* groeide op in Nijmegen. Als jong kind maakte hij het overlijden van zijn moeder mee, wat zeer traumatisch voor hem was. Hij trouwde op zijn 21ste, kreeg een zoon, maar scheidde ook weer. Hij had jarenlang werk totdat hij verslaafd raakte aan alcohol en met een uitkering thuis kwam te zitten. Na een conflict met zijn woningbouwvereniging over kakkerlakken raakte Fred ook zijn huis kwijt. Vanaf 2021 is hij dak- en thuisloos.

Zijn eerste winter was zwaar, maar na enige tijd begon hij zijn zwervend bestaan ook als ‘een soort avontuur’ te zien. Als het vriest verblijft hij in de winteropvang, in de zomermaanden slaapt hij in de stad. Hij kent alle plekken waar je droog blijft als het regent, en waar de politie je niet ziet. Door toename van het aantal daklozen is het vaak moeilijk om een goede slaapplek te vinden. Bovendien wordt hij tijdens zijn slaap regelmatig bestolen, mede daarom zijn de spullen die hij nu bezit maar een paar maanden oud. Heel soms slaapt of doucht hij bij vrienden die niet op straat leven, maar hij probeert dat tot een minimum te beperken. Hij vindt het belangrijk om onafhankelijk te blijven.

Overdag trekt Fred door Nijmegen. Al zijn spullen meezeulen en naar de WC gaan is dan een groot probleem. Daarom zit hij regelmatig in de bibliotheek en bij hulpinstanties voor koffie, een tosti, douche en wc. Maar het meeste steelt hij: drank voor zichzelf en voedsel voor de verkoop zodat hij weer geld heeft voor cocaïne, waaraan hij verslaafd is. In de afgelopen twee jaar heeft Fred naar eigen zeggen voor ongeveer € 5.000 gestolen, vier winkeldiefstallen per dag als hij een fiets heeft, één als hij te voet is. Hij wordt zelden gepakt. Kleding heeft hij nooit gestolen, behalve onderbroeken en kousen. Daarvan heb je twee paar nodig zodat je ze om en om kunt wassen. De meeste kleding krijgt Fred via de hulpinstanties.

Fred heeft een AOW-uitkering, maar loopt elke keer steeds één uitkering achter. Precies dat bedrag staat hij elke maand in het krijt bij cocaïne-dealers. Op het moment dat hij zijn uitkering ontvangt, staan de dealers al bij de pinautomaat en overhandigt Fred z’n hele maandbedrag. De introductie van statiegeld op blikjes is volgens hem een grote verandering in de ‘daklozeneconomie’: er is nu een legale manier om aan geld te komen. De jaarlijkse Vierdaagsefeesten van Nijmegen en de ontgroeningsweken zijn voor Fred een toptijd wat betreft blikjes.

Door zijn viervoudige verslaving (drank, sigaretten, wiet en cocaïne) heeft Fred steeds meer gezondheidsproblemen. Decennia van drankmisbruik hebben hem verzwakt en door het eindeloos zwerven, ook om blikjes te verzamelen, heeft Fred onder meer problemen met zijn voeten. Vanwege het roken heeft hij last van zijn longen en de slechte hygiëne van het straatleven zorgen voor infecties.

Onlangs verwierf het Nederlands Openluchtmuseum de meeste van zijn persoonlijke bezittingen (zie lijst). Zijn tondeuse wilde hij niet afstaan, want zolang hij er verzorgd uitziet, wordt hij nauwelijks gepakt voor winkeldiefstal.

Persoonlijke bezittingen die Fred wilde afstaan

3 broeken
1 trainingsbroek
3 shirts
3 blouses
2 truien
1 bodywarmer
1 spijkerjas
1 winterjas
1 paar handschoenen
1 muts
2 paar schoenen
2 onderbroeken
2 paar sokken
1 riem
1 slaapzak
1 big shopper met blikjes
1 big shopper met boeken
1 pijpje om cocaïne mee te roken
1 stukje ijzer van een paraplu om cocaïne mee uit het pijpje te schrapen
1 pakje shag + vloeitjes
1 aansteker
1 brander
1 leesbril (sterkte 2)
1 portemonnee

Persoonlijke bezittingen die Fred niet wilde afstaan

1 tondeuse
1 touchscreen telefoon
1 bankpas
1 paspoort