Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem

U moet Javascript inschakelen om deze website te bezoeken.

Alles eender. Over identiek geklede dochters en zonen

In streekdrachtgemeenschappen was het individu vaak ondergeschikt aan de groep. Dat kwam op verschillende manieren tot uiting. Wanneer je als moeder een aantal kinderen had, probeerde je hen zoveel mogelijk in identieke kleren de deur uit te sturen. In ieder geval bij kerkgang of bij een speciale gelegenheid, maar vaak ook naar school. Hiermee liet je aan de rest van de gemeenschap zien dat in jouw gezin alles in veelvoud aanwezig was en je kinderen niet in elkaars kleren hoefden te lopen.

Het organiseren hiervan kostte de moeders destijds veel inspanning. Zowel financieel als fysiek. Een vrouw die het vijfde meisje in een gezin was vertelde me: 'Als mijn moeder besloten had dat we alle vijf een nieuwe kraplap moesten hebben, kocht ze stof voor vier kraplappen. Vervolgens zat ze een hele avond met onze naaipatronen over de stof te schuiven, net zolang tot ze er vijf kraplappen uit wist te maken.'

Binnen de gemeenschap werd erop gelet en werd erover gesproken. Veel inspanningen van toen lijken voor niets geweest. Een teleurgestelde moeder zei tegen me: 'k Heb stad en land afgelopen om te zorgen dat ik voor mijn beide dochters alles eender had. En nu willen ze niet eens meer naar die kleren kijken!'

Op oude foto's is goed te zien hoe broers of zussen van verschillende leeftijden in identieke kleding gekleed zijn. In museumcollecties zijn zulke sets niet goed vertegenwoordigd. Ze worden niet vaak als set aangeboden. Musea filteren soms ook zelf dubbelen uit een aanbieding. Mogelijk zijn er meer voorbeelden in museumcollecties aanwezig dan we nu weten, maar zijn ze niet als zodanig in de databases terug te vinden.

In 1977 verwierf het Nederlands Openluchtmuseum drie kraplappen, gedragen in Staphorst of Rouveen. Hoewel de afwerking van de drie kraplappen iets verschilt, is aannemelijk dat ze uit hetzelfde gezin kwamen. Ze kunnen gedragen zijn door een moeder en haar twee dochters, of door drie zussen. Ze zijn via een verzamelaar verworven. De biografische gegevens zijn daarbij helaas niet meegeleverd. De bedrukte katoenen stof was vanaf 1966 te koop bij de stoffenwinkel van de familie Stegeman in Rouveen. De drie kraplappen zijn dus te dateren tussen 1966 en 1977. Uit de kleurencombinaties kunnen we opmaken dat ze gedragen zijn bij de lichte rouwdracht. Gezien het materiaal (bedrukte katoen) hoorden ze tot de doordeweekse dracht.

Als museum kunnen we het fenomeen van identiek geklede gezinsleden met deze set al illustreren. Maar een vergelijkbare set mét biografische gegevens zou zeker een waardevolle aanvulling zijn.

Jacco Hooikammer
Conservator Nederlandse streekdrachten