Amsterdams bont

Amsterdams bont

Amsterdams bont rij 1

Het Nederlands Openluchtmuseum beschikt over een collectie Aziatisch porselein. Het zogenoemde 'Amsterdams bont' maakt deel uit van die verzameling. Het is een verzamelnaam voor wit porselein, al dan niet met blauwe decoraties, dat in de achttiende eeuw werd vervaardigd in China voor de Europese markt en in Nederland voorzien werd van een meerkleurige beschildering over het glazuur. De geschiedenis van Amsterdams bont gaat terug op de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). 

De VOC werd opgericht in 1602 en reguleerde de handel tussen Nederland en Azië. De VOC heeft op economisch gebied veel voor Nederland betekend. Ze bracht allerlei zeldzame producten naar ons land zoals specerijen, bedrukte katoenen stoffen en Aziatisch porselein. Tot die tijd kwam deze handelswaar slechts mondjesmaat via andere handelswegen in Nederland terecht. De VOC beïnvloedde de manier waarop de Nederlander zich kleedde, wat hij at en hoe hij zijn interieur decoreerde, bijvoorbeeld met sier- en gebruikskeramiek.

Kom
Kom (NOM.41607-72)

 

Porselein is een keramieksoort die op zeer hoge temperatuur (circa 1400 graden Celsius) wordt gebakken en daardoor keihard is. Het oppervlak is doorgaans voorzien van glazuur, een dunne laag gesmolten glas met een hoog metaalgehalte.  De bakermat van de porseleinproductie ligt in China. Chinezen vervaardigden zowel porseleinen voorwerpen voor eigen gebruik als voor de export. Het Chinese exportporselein was aanvankelijk wit, soms voorzien van blauwe decoraties. Voor deze blauwe kleur gebruikten de Chinezen het pigment kobaltoxide. Zij brachten de motieven aan op het ongebakken porselein, waarna het werd geglazuurd en gebakken. Kobaltoxide was destijds vrijwel de enige kleurstof die bestand was tegen de hoge baktemperatuur. 

Als reactie op de invoer van het Chinese porselein decoreerden Nederlandse pottenbakkers, bijvoorbeeld in Delft, hun blauw-wit aardewerk met Chinese motieven. Daarnaast lieten Nederlanders in China porselein op bestelling maken, het zogenoemde ‘Chine de commande’. Hierop werden aan de hand van in Nederland vervaardigde ontwerpen allerlei Europese taferelen zoals familiewapens, portretten of actuele gebeurtenissen afgebeeld. 

Kom
Kom (NOM.39851-71)

 

Vanaf het begin van de achttiende eeuw exporteerden de Chinezen ook meerkleurig porselein. Ze schilderden de kleuren over het glazuur. Vervolgens werden de producten nog een keer gebakken. Deze techniek paste men ook in de Nederlandse aardewerkcentra toe. Het wit of blauw gedecoreerde porselein uit China werd na aankomst in Nederland voorzien van bijvoorbeeld bloemenmandjes en historische figuren. Nadat het porselein overschilderd was, werd het op 600-700 graden in een zogenoemde moffeloven verhit, waardoor de decoraties vastbakten op de geglazuurde ondergrond. Soms nam men de oorspronkelijke blauwe decoratie als uitgangspunt, die dan extra geaccentueerd werd. Meestal schilderde men echter zonder moeite over de Chinese decoraties heen zonder rekening te houden met de onderliggende motieven. 

De naam Amsterdams bont is verwarrend omdat het beschilderen en erop vastbakken van de versiering waarschijnlijk vooral in Delft plaatsvond. Het eenvoudigste Amsterdams bont is alleen met rode kleurstof (over) gedecoreerd. Het duurdere Amsterdams bont werd fraai beschilderd met verschillende bonte kleuren en verguldsel. Doordat de kleuren over het glazuur zijn aangebracht is bij intensief gebruikt Amsterdams bont een deel van de decoraties weggesleten.

Theepot
Theepot (NOM.49833-78)

 

DETAILINFORMATIE

Naam: Kom
Inventarisnummer: NOM.41607-72
Vervaardiger: Onbekend
Datering: 1700-1800
Plaats: China en Nederland
Materiaal: Porselein, glazuur, email

Klik hier voor meer informatie over de kom

Bord
Bord (NOM.5297.OV.B.4/4)