Spelende kinderen door de eeuwen heen

Spelende kinderen door de eeuwen heen

Een column door Hans Piena, Collectie & Beheer Nederlands Openluchtmuseum

De Canonpresentatie zal ondermeer spelende kinderen door de eeuwen heen tonen. Als een museum dat wil verbeelden duikt men al snel het depot in. Dat was ook mijn eerste verzoek, tot ik het  18e-eeuws schilderij In huis ronddansende kinderen zag.

Twee kinderen stuiteren in extase door de kamer, de kleren uitgegooid, hemd omhoog, de driepunt steek van vader op het hoofd. Poes kromt haar rug van alle tumult, de ouders kijken lachend toe. Deze kinderen zijn aan het spelen, maar er is geen speelgoed in de buurt, sterker nog, juist door alle aardse ballast af te werpen komen ze tot spel.  

Immaterieel

Wij allemaal dansten halfnaakt door de huiskamer, al zal het voor de meeste onder ons even geleden zijn. Dit schilderij deed me realiseren dat de spulletjes in een museumdepot maar heel gedeeltelijk vertellen hoe kinderen  speelden. Het meeste spel was en is veel vluchtiger, immaterieel. Ze zijn uren zoet met water of sneeuw, maken gekke geluiden, staan op hun hoofd, draaien bulletjes snot, zingen liedjes in een kring op het schoolplein, doen tikkertje en verstoppertje.  

Leren

Al die spelletjes is leren, ook  verstoppertje. Die van twee en drie jaar oud verstoppen zich door alleen de handen voor hun ogen te slaan. “Ik zie jou niet dus moet ik zelf ook onzichtbaar zijn.” denken ze. De peuter op bijgaande foto acht zich om dezelfde reden onvindbaar.

Als kinderen wel met tastbare zaken spelen betreft het nog vaak spullen die daar eigenlijk niet voor gemaakt zijn. Ze klimmen in bomen, glijden van trapleuningen, proberen de schoenen van hun ouders, zien in de bank een trampoline, jongleren met hun eten en gebruiken de pannenset en het slacouvert als drumstel. Onze stoelen en tafellakens beleven hun “finest hour” niet tijdens het diner maar wanneer ze tot tent worden gepromoveerd.

Spelen met tastbare zaken

Henricus Joannes Melis (1860- 1923) is een van de weinigen die zoiets als het spelen met tastbare zaken spelen heeft afgebeeld. Zijn schilderij toont een boeren gezin. Bij het raam zit oma, tegenover haar leest vader in de Bijbel. Moeder geeft de borst en houdt enig toezicht op de rest van de schare. Met vaatwerk uit het buffet houdt die een eigen theekransje, het haardkrukje dient als tafel. Dat secundaire gebruik geeft objecten een extra gelaagdheid. Veel van de zaken in museum-collecties zullen zo zijn gebruikt. Slechts heel soms vind je er sporen van terug zoals het ingekraste bordspel op de bodem van een lessenaar. 

Dieren

Als kinderen met de dode zaken zijn uitgespeeld zijn de dieren de klos. Voor schilders was dit een geliefd onderwerp: kinderen spelen met katten, rijden paardje op de hond of laten zich trekken door een geit. Om nog maar te zwijgen van de oud Hollandse tradities als palingtrekken, katknuppelen, ganssabelen, hanengevechten en kikkers opblazen. Tegenwoordig is dat spel gelukkig wat milder. Als mama even niet kijkt wordt de kater als aap verkleed en voeren we hem bananen. 

We gaan proberen om iets van al dat immateriële spelen op een historisch verantwoorde wijze in de Canon te verwerken.

20 april 2016