In het museumpark

Van april t/m oktober presenteert het Openluchtmuseum ‘Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie’. Nederland is een dynamisch land, met inwoners die komen en vertrekken. Dat is al eeuwenlang aan de orde van de dag en laat zichtbaar of haast ongemerkt sporen na in onze samenleving.

Dit jaar besteedt het Openluchtmuseum met Hollandse Nieuwe aandacht aan die effecten van migratie. Hollandse Nieuwe geeft geen antwoorden, maar signaleert, prikkelt en informeert. Het museum laat zie hoe de ‘Indorock’ ons dansritme opvoerde, maar ook hoe een rasechte Rotterdammer zijn vertrouwde buurt zag veranderen.

Nooit met onbedekt hoofd | Boerderij Vierhouten

Over gesteven mutsen en hoofddoeken

Hoofdbedekking kent voor Nederlandse vrouwen een lange traditie. In de 19de eeuw droegen vrouwen hun haar vrijwel nooit los. Wanneer de huishoudelijke karweitjes erop zaten, zetten ze een muts op waarmee ze echt voor de dag konden komen. Naar de kerk droegen vrouwen in de 20ste eeuw hoedjes, tussen 1955 en 1970 waren ook hoofddoeken en sjaals in de mode.

Gastvrouwen van het Openluchtmuseum worden vaak door moslima’s aangesproken op het dragen van mutsen. Ze vinden het verrassend dat Nederlandse vrouwen vroeger ook een vorm van hoofdbedekking droegen.

Spanningen in de samenleving | Molukse barak

Molukse acties in de jaren '70

Rein Sohilait vertelt over Moluks opbouwwerk in de jaren '80. Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum.

60 Jaar geleden kwamen 12.500 Molukse KNIL-militairen naar Nederland. Stille onvrede, heimwee en verdriet leidde soms tot verzet bij hun kinderen. Een kleine groep jongeren koos in de jaren ’70 voor gewelddadige politieke acties. Daarmee gaven ze ook uiting aan hun wens de RMS internationaal te erkennen. De acties maakten, al werden ze gevoerd door enkelingen, diepe indruk in Nederland. De effecten van immigratie werden voelbaar.

In een drieluik filmportretten maakt u kennis met kaper Paul Saimima en de gegijzelde Hans Prins die de treinkaping in Wijster meemaakten. En met Rein Sohilait (foto), die in de jaren 80 en 90 betrokken was bij het welzijnswerk voor Molukkers.

Humor en een heet hangijzer | Woonboerderij Hoogmade

Cabaretiers over migranten en Nederland

Humor en een heet hangijzer | Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum

Grapjes maken over Nieuwe Nederlanders was lange tijd taboe. In het dagelijkse leven, maar ook in cabaret. Rond 1980 doorbraken Van Kooten en De Bie deze politiek correcte houding. Op grotere schaal gebeurde dit vanaf 1990, toen de Comedytrain op stoom kwam.

Stand-up theater bleek al snel een aantrekkelijke ontmoetingsplek voor jonge Nederlanders van buitenlandse afkomst. Najib Amhali, Eric van Sauers, Howard Komproe en Roué Verveer oogstten er succes. Ze trokken bestaande vooroordelen in het belachelijke en vertelden over hun persoonlijke leven. Dankzij hen mogen we nu grapjes maken over anderen, maar alleen als je eerst grappen over jezelf maakt.

Geen invloed van buiten. Of toch wel? | Boerderij Staphorst

Duitse woondecoratie werd modern in Staphorst

Geen invloed van buitenaf...| Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum

Over Staphorst wordt vaak gezegd dat het een gesloten gemeenschap is. Geïsoleerd bijna, met zulke ijzersterke eigen tradities, dat invloed van buitenaf geen kans maakt.

In de Staphorster boerderij (anno 1880) zijn de wanden steenrood met daarop allerlei bloemmotieven, ofwel Appelblossem. Deze decoratie werd in de 19e eeuw in Staphorst geïntroduceerd door joodse immigranten uit het Beierse Bamberg. De familie Goldsteen vestigde zich aan het eind van de 18e eeuw in Meppel en decoreerde de vele Staphorster interieurs. Staphorster vrouwen imiteerden de motieven op hun eigen manier.

Dit en later onderzoek bewijst dat ook Staphorst niet ongevoelig is voor mode en vernieuwingen. Ook dit dorp veranderde onder invloed van immigratie.

We gaan uit eten! | Chinees restaurant

Chinese restaurants in Nederland

We gaan uit eten | Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum

In 1927 werkten 3200 Chinezen voor Nederlandse reders. In de Amsterdamse Binnen Bantammerstraat en het Rotterdamse Katendrecht hadden zij logementen. Hier openden de eerste Chinese eethuisjes. Chinees eten was omstreeks 1960 de eerste vorm van ‘uit eten gaan’ voor gewone Nederlanders. De Chinees was betaalbaar: je kreeg er grote porties voor weinig geld.

Mijnheer Lau monsterde in 1949 aan als derde scheepskok op de Greystoke Castle. In Nederland gaat hij van boord en begint als kok bij een Chinees restaurant. In 1955 krijgt hij een verblijfsvergunning. Met drie compagnons neemt hij Kong Hing over, het eerste Chinese restaurant in Amsterdam.

Italiaans terrazzo | Arbeidershuisje Zandeweer

Strak, hygiënisch en fraai

Italiaans terrazzo | Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum

De Italiaanse broers Monasso introduceerden rond 1900 terrazzowerk in de Achterhoek. Terrazzo, een mengsel van kleine steentjes en cement, werd glad geschuurd tot een mooi, hygiënisch en duurzaam product.

De Monasso’s voorzagen de hele Achterhoek van terrazzo. Niemand beter dan de familie zelf wist terrazzo te maken. De kennis werd bewust binnen eigen kring gehouden. Om aan de grote vraag te kunnen voldoen, migreerden steeds meer familie en streekgenoten uit Friuli naar Nederland. In de jaren vijftig liep de handel terug. Richard Monasso nam het bedrijf over, maar veel landgenoten kozen voor een ander vak. Achteraf is Richard Monasso tevreden met die keuze. Terrazzo is opnieuw populair.

Van stereotype naar gelijkwaardigheid | Drukkerij

De ‘ander’ in populair drukwerk

Van stereotype naar gelijkwaardigheid | Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum

In veel stripverhalen gaan tekenaars uit van hun eigen perspectief op de wereld. Toen Kuifje en Sjors & Sjimmie hun entree maakten, waren er in Europa nauwelijks immigranten. Geen wonder dat tekenaars Afrikanen karikaturaal verbeeldden.

De naoorlogse stroom immigranten leidde ertoe dat de stripverhalen veranderden. Oude voorstellingen ‘konden’ niet meer. Sjors en Sjimmie waren voortaan aan elkaar gewaagd.

De angel zit nu vooral in cartoons, balancerend op de grens van humor en het toelaatbare. Er kan veel, vrijheid van meningsuiting telt zwaar. Binnen de juiste context kunnen we tegenwoordig heel wat hebben.

Zwarte handen aan het bed | Groene Kruisgebouw

Zusters uit Suriname

Zwarte handen aan het bed | Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum

Net na de Tweede Wereldoorlog kampten veel ziekenhuizen met een ernstig personeelstekort. Nederlandse vrouwen kozen liever voor licht, makkelijk of avontuurlijk werk, of stapten in het huwelijksbootje. In Suriname en de Nederlandse Antillen vonden de instellingen gemotiveerde meisjes die ook nog eens Nederlands spraken.

Nederlandse patiënten zagen voor het eerst zusters met een donkere huidskleur en een andere cultuur aan hun bed. Problemen gaf dit niet. De Surinaamse verpleegsters waren zeer geliefd om hun respectvolle benadering, het eindeloze geduld en hun beleefdheid.

Jos Herfst, Fine Plak en Delfi Baal waren de eerste Surinaamse verpleegsters die in Rotterdam aan de slag gingen. Meer dan tweehonderd jonge vrouwen maakten daarna de overtocht. Na drie jaar hadden ze een diploma en konden ze, als ze wilden, terug naar hun vaderland. De meesten bleven echter.

Indische roots van �Hollandse� rock | Indisch Achtererf

Swingende effecten van Indische immigratie in Nederland

Indische roots van Hollandse rock | Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum

Veel Indische Nederlanders kwamen na de onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië. Jongeren uit de tweede generatie speelden graag muziek. Nederland was saai en stijf, net zoals de muziek. Nee, dan de film Rock around the clock (1956). De Haagse Black Dynamites imiteerden deze stijl, maar deTielman Brothers máákten het in het Haagse rockcircuit van vooral Indische jongeren. Indorock was geboren, Nederlanders begrepen er nauwelijks iets van.

Rock Little Baby Of Mine / You’re Still The One van de Tielman Brothers was de eerste Nederlandse rock-‘n-rollplaat. Pas toen Peter Koelewijn begon met rock-‘n-roll en onze smaak door de opkomst van beatmuziek wat hipper werd, ontstond er vermenging met indorock.

De Kinderkeuken | Doe-mee activiteit

Kook je mee?

De Kinderkeuken | Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum

Doe je ook mee? We maken hier lekkere hapjes uit allerlei werelddelen. Als mensen naar andere landen verhuizen, verhuist ook vaak hun eten mee.

Zo raken allerlei gerechten verspreid over de hele wereld. En zo raken mensen in Nederland ook steeds meer gewend aan allerlei nieuwe smaken.

De Fietsenparade | Doe-mee activiteit

Op elke fiets ontdek je iets!

e Fietsenparade | Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie | Openluchtmuseum

Als je verhuist naar een ander land, dan zijn veel dingen opeens anders. Ze zijn vreemd voor jou. En sommige dingen die jij heel gewoon vindt, vinden de mensen in het andere land weer heel vreemd. Maar als je er wat langer woont, dan worden de meeste vreemde dingen weer gewoon. Zo gaat dat ook met mensen uit andere landen die naar Nederland verhuizen.

Alle fietsen die je hier ziet staan hebben hier mee te maken. Wat vind jij vreemd? Wat is gewoon? Wat vindt een ander? Probeer het maar uit!

Hollandse Nieuwe. Effecten van migratie. April t/m oktober in het Openluchtmuseum,