12/02/14

Samenwerking speciaal onderwijs en museum levert maatwerk op

Het leukste en meest leerzame dagje uit is vanaf dit voorjaar nog beter bereikbaar voor moeilijk lerende kinderen of kinderen met een lichamelijke of meervoudige beperking. Het Nederlands Openluchtmuseum heeft in samenwerking met Mariëndael Speciaal Onderwijs, twee educatieprojecten over brood ontwikkeld.

Met een introductiefilm ter voorbereiding in de klas, speciale begeleiding in het museumpark en een pakket aan mogelijkheden voor leerlingen om zelf aan de slag te gaan, krijgen ze inzicht in de totstandkoming van brood. Beide projecten laten diverse aspecten rondom brood aan bod komen, met als achterliggend thema: waar komt brood nou eigenlijk vandaan? Het ene project richt zich op het land bewerken: van zaaien tot maaien. Het andere gaat verder waar het eerste ophoudt: van dorsen tot bakken. Oftewel: wat doe je met het graan na de oogst? Leerlingen gaan zelf aan de slag. Ze ontdekken dat brood niet zomaar op de plank verschijnt. Daarvoor wordt er van alles gedaan!

De Arnhemse cluster 3-school Mariëndael geeft speciaal onderwijs aan leerlingen met een lichamelijke of meervoudige beperking en aan langdurig zieke leerlingen in de leeftijd van 4 tot 13 jaar. Dankzij de coproductie van beide organisaties, ligt er op het gebied van cultuureducatie nu maatwerk voor de doelgroep. Ambitie is dat leerlingen van de Arnhemse school, maar ook leeftijdsgenootjes binnen het cluster 3-onderwijs uit de regio en daarbuiten, hier van profiteren. Als het aan de partners ligt, blijft het niet bij een eenmalig initiatief. Er worden in totaal vier projecten ontwikkeld, waarvan de aanpassing van het project keuterboeren de eerstvolgende is.

“Dit zijn geweldige kansen”, zegt Marnix de Leeuw, directeur van Mariëndael. “Onze school heeft, net als andere scholen voor speciaal onderwijs, grote behoefte aan invulling van cultuureducatie. Het idee om samen te werken kwam precies op het juiste moment. En minstens zo belangrijk; het Openluchtmuseum ligt hier om de hoek. We kwamen er te weinig, maar dat gaat veranderen!”

Museumprijs BankGiro Loterij
Een impuls voor de totstandkoming van het unieke lespakket vormde de Museumprijs van de BankGiro Loterij die het Nederlands Openluchtmuseum in 2009 won. Het museum ontving niet alleen een fraaie Award, maar tevens een geldbedrag om het aanbod op het gebied van educatie te versterken. Hoofd Educatie Maurits van Ravesteyn van het Openluchtmuseum wist direct een goede bestemming: educatie voor het speciaal onderwijs, een langgekoesterde wens. De aard van het museumpark – veel ruimte, veel buiten – maakt het museum tot een zeer geschikte bestemming voor deze leerlingen.

De museumdirectie zocht contact met Mariëndael en afspraken waren snel gemaakt: het museum ontwikkelde aanbod, de school fungeerde als klankbord. Afgelopen najaar kwamen leerlingen en leerkrachten van Mariëndael voor een try-out naar het museum. Hun enthousiasme was groot, juist omdat het aanbod tot in de finesses is toegesneden op de doelgroep.

Hoe anders is het aanbod ten opzichte van de reguliere projecten voor het basisonderwijs? Het verschil zit in de kleine dingen. Vooral op het gebied van communicatie werd winst geboekt. Het taalgebruik in het project werd aangepast. Korte zinnen, het gebruik van pictogrammen, gebaren, foto’s en eenvoudige schema’s maken het voor de doelgroep makkelijk het programma te volgen. Tijdens de voorbereiding in de klas zien kinderen foto’s van de materialen en voorwerpen waarmee ze in het museum aan het werk gaan. Dezelfde foto’s komen ze ook weer tijdens hun bezoek tegen. Tenslotte werd de hoeveelheid informatie en de snelheid van informatieverstrekking waarmee kinderen te maken krijgen, nadrukkelijk beperkt.

Film
“Belangrijk voor deze kinderen is een goede voorbereiding in de klas”, vertelt Olaf Peters, educatiemedewerker van het Nederlands Openluchtmuseum. “We hebben een filmpje gemaakt over het Openluchtmuseum. De bedoeling hiervan is dat de leerlingen een beeld krijgen van wat het museum nu eigenlijk is. Voor èlk project maken we een presentatie, waarin precies staat wat de leerlingen gaan doen tijdens het project. Een van de personages in de film is Deetje, haar komen de leerlingen weer tegen in het museumpark. Voor docenten hebben we docentenhandleidingen ontwikkeld. Hierin staat extra informatie over het project en het bezoek aan het museum.”

Ook Marnix de Leeuw ziet de klassikale voorbereiding als een succesfactor van het aanbod. “Goede voorbereiding is voor deze groep kinderen essentieel. Als zij vanuit de voorbereiding op school herkenning zien in het Openluchtmuseum, zal dat positief werken op het aangeboden programma.”

Het museum zelf heeft voorbereidingen getroffen voor de ontvangst van het speciaal onderwijs. Museummedewerkers kregen van de logopedisten van Mariëndael een training rond communicatieniveaus en omgang met de kinderen. Feedback is belangrijk. Door regelmatig begrip te toetsen en te checken of kinderen begrijpen wat er wordt uitgelegd, wordt voorkomen dat ze afhaken. Ook leerden de medewerkers welke mogelijkheden er zijn op het gebied van ondersteunende communicatie, bijvoorbeeld door gebaren.

Meedoen
Verrassend noemt De Leeuw de mogelijkheden om kinderen fysiek te betrekken bij het programma. Ze mogen ploegen, eggen, zaaien, maaien, bakken en smullen. Ook kinderen met ernstige lichamelijke beperkingen doen mee. Zo trok één van de leerlingen vanuit zijn rolstoel een eg door het zand. “Dat was geweldig, de trots die dat opleverde. Niemand wordt uitgesloten, ieder kind levert een bijdrage en doet ervaring op. Precies dat is zo mooi aan dit project.”

Kijk voor meer informatie of reserveringen op www.openluchtmuseum.nl/speciaalonderwijs