Pas op voor gemene planten

Gemene plantenDe tentoonstelling gemene planten in het kruidentuinhuisje is niet meer te bezoeken.

Groene lieverdjes waarmee het slecht kersen eten is...


Groen staat voor gezond, ontspanning en recreatie. Groen is lief en aaibaar geworden. Wat niet natuurlijk is, is slecht en dus moet de natuur wel goed zijn. Daarom willen wij je iets anders voorstellen, namelijk groen dat niet zonder handschoenen aangepakt kan worden. Groen dat steekt, prikt of giftig is.

De boodschap is: ‘blijf uit de buurt, blijf van mij af. Ik verzet me tegen aanraking, vraat en vernietiging, net als elk ander levend wezen’. Daarvoor hebben planten een uitgebreid scala van verdedigingsstrategieën; van minuscule brandharen tot scherpe doorns en zelfs dodelijke vergiften. Mens en dier zijn gewaarschuwd, hier zijn de ‘Gemene Planten’.

Kijk uit, stekels!

Met stekels verdedigen deze planten zich tegen aanraking en vraat.

Meidoorn (Crataegus-soorten)

MeidoornstruikenDe mooi bloeiende en lekker ruikende heester of boom heeft flinke, scherpe doornen van wel 2 cm of langer en is hiermee dicht bezet. Zo verdedigt de plant zich, want aanpakken zonder gestoken te worden is moeilijk. Dieren ondervinden hiervan ook last. Daarom is de meidoorn veel gebruikt als veekering in de tijd van voor het prikkeldraad, door hem in hagen aan te planten. Zo’n meidoornhaag is voor mens en dier ondoordringbaar. In Limburg en op andere plaatsen worden deze hagen nog steeds zo gebruikt

Berberis (Berberis-soorten)

Deze plant bezit stevige driedelige doornen aan de voet en heeft een dichte begroeiing. Dat maakt ze als haag ondoordringbaar. De doornpunten breken gemakkelijk af en zijn dan moeilijk uit de huid te verwijderen. Vogels maken gebruik van de berberis om er in te nestelen en ’s nachts te slapen zodat katten geen kans hebben.

Eet me niet op! Het gif van deze planten werkt wanneer je erop kauwt of ze opeet.
Ze zijn soms zo giftig dat ze ook dodelijk zijn.

Appelpitten

De pitten van enige familieleden van de roos zoals abrikoos, amandel, kers en appel, smaken zeer bitter. Door kauwen komt er een bittere en giftige stof vrij die naar amandelen ruikt: het uiterst giftige blauwzuur. Deze stof tast de cellen in levende wezens aan en blokkeert hier de energie die voor het leven absoluut noodzakelijk is. Het eten van een glas vol appelpitten kan al dodelijk zijn. Eet daarom nooit teveel klokhuizen.

Wolfskers (Atropa bella-donna)

WolfskersDe wat zoetige wolfskersvruchtjes glanzen zwart als kersen en zijn vooral voor kinderen aantrekkelijk. Ze zijn echter extreem giftig. Het effect begint met een droge mond en sterk verwijde pupillen en kan eindigen in ademstilstand en dood. De bladeren, maar met name de bessen zijn dodelijk. Vijf bessen voor kinderen en tien tot twintig voor volwassenen zijn al voldoende.

Rood peperboompje (Daphne mezereum)

Peperboompje met rode besEen geliefde tuinplant met mooie rode bessen, lijkend op aalbessen, en lekker ruikende bloemen. De bast en bessen hebben een scherpe smaak en prikkelen de huid. Al een paar bessen leveren voor kinderen groot gevaar op. Verwardheid, hoofdpijn, kolieken, bloedige buikloop en bloed in de urine treden dan op. Voor dieren is het rode peperboompje eveneens gevaarlijk.

Wonderboom (Ricinus communis)

WonderboomDe wonderboom wordt als sierplant gekweekt en kan bij ons wel tot 2,5 meter hoog worden. De decoratieve bonen (zaden) bevatten het sterk werkende gif ricine. Bij eten van de bonen ontregelt het gif de functies van het lichaam zodat na enkele dagen de dood intreedt. Dieren zijn eveneens zeer gevoelig voor het gif uit de boon. Het uit de bonen geperste laxeermiddel wonderolie bevat geen ricine.

Jakobskruiskruid (Jacobea vulgaris)

Geel bloeiend JacobskruidEen veel voorkomend geel bloeiend kruid waarvan de bladeren door hun grote bitterheid voor de mens oneetbaar zijn. Paarden, schapen en koeien eten het soms. Vooral de paarden hebben er veel last van. Ze kunnen er zelfs aan sterven doordat het plantengif de lever aantast. De oranjegeel en zwart gestreepte zebrarups van de jakobs-vlinder eet dit kruid en raakt zo vol met gif. Vogels eten de nu met gif volgeladen rups niet meer. Een mooi voorbeeld van samenwerking tussen plant en dier om vijanden op afstand te houden.

Blauwe monnikskap (Aconitum napellus)

MonnikskapAlle delen van de plant bevatten het zwaar giftige aconitine. Een paar milligram ervan kan een paard doden. Door inname of langer durende aanraking treedt gevoelloosheid op, gevolgd door verlamming en dood. In de jacht en in oorlogen werden pijl- en speerpunten met het gif van de monnikskap ingesmeerd.

Aardappel (Solanum tuberosum)

Bloeiende aardappelplantEén van onze zeer belangrijke voedselgewassen heeft niet-gedachte eigenschappen. De aardappel werd eind vorige eeuw uitgemaakt voor gifpieper omdat er bij de teelt zoveel chemische middelen nodig waren voor het krijgen van een gave aardappel. Maar gifpieper is de aardappel zélf; hij vormt het giftige solanine dat vooral vlak onder de schil aanwezig is. Bij beschadiging van de aardappel wordt extra solanine gevormd. Mens en dier krijgen hiervan een verstoorde spijsvertering en worden ernstig ziek.

Goudenregen (Laburnum anagyroides)

GoudenregenDe goudenregen is gevaarlijk mooi. Na de bloesempracht ontwikkelen zich in de peulen zaden die soms door kinderen als erwtjes worden gegeten. De zaden, en andere plantendelen, bevatten echter het giftige cytisine. Enkele zaden kunnen al dodelijk zijn voor een kind. Krampen, pupilvernauwing, zinsbegoocheling en ademhalingsstilstand zijn de verschijnselen. Snel braken door de vergiftiging kan het ergste voorkomen. De goudenregen werd op veel plaatsen aangetroffen, ook op schoolpleinen. Bij schoolpleinen is de plant nu verwijderd.

Heggenrank (Bryonica dioica)

HeggenrankEen klimplant die een rijk gevarieerd aanbod aan gif heeft. Zowel de knol, die opvallend groot is, als de bessen zijn giftig. Kinderen worden ziek door het eten van de bessen. Veertig bessen voor volwassenen en vijftien voor kinderen zijn dodelijk. Er vindt een sterke irritatie van de slijmvliezen en het maagdarmkanaal plaats naast duizeligheid en bloedige diarree.

Taxus (Taxus baccata)

TaxusDe Nederlandse naam van de taxus is ‘venijnboom’. De plant is in bijna elk deel giftig en bevat zeer gevaarlijke taxinen. Paarden lijken extra gevoelig. Zo is ooit een concours hippique een drama geworden omdat de paarden van het taxusgroen van de hindernissen aten. Twee gram taxussnoeisel op een kilo lichaamsgewicht kan al dodelijk zijn. Grote taxusbomen hebben geen onderbegroeiing van andere planten, concurrenten, omdat hun afvallende naalden de grond giftig maken. Een mooi voorbeeld van een plant die gemeen is tegen andere planten.

Lelietje-van-dalen (Convallaria graveolens)

Lelietje-van-dalenDe naam is prachtig, de bloemen geuren zoet en zijn mooi en wit, kortom de onschuld straalt je tegemoet. Schijn bedriegt, het kruid is giftig. Vooral de zaadjes in de verleidelijk rode bessen bevatten in het najaar veel gif dat inwerkt op het hart.

Raak me niet aan! Deze planten tasten met hun gifstoffen de huid aan. Ze geven een stekend gevoel - of erger.

Grote en kleine brandnetel (Urtica dioica en Urtica urens)

BrandnetelBij aanraking van de bladeren en de stengels breken de toppen van hun brandharen af, het scherpe puntje dringt de huid binnen. Hun inhoud wordt ingespoten en prikt en steekt gemeen. Jeuk, pijn en zwelling treden nu snel op.

Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum)

BerenklauwDe reuzenberenklauw is een forse, ruige plant die ondere andere in wegbermen groeit. De plant wordt zo genoemd omdat de zaden een afdruk van een berenklauw lijken te vertonen. Het kwaad zit echter in de grote bladeren. Schampt zo’n blad je huid en schijnt de zon erop, dan ontstaan er akelige verwondingen. Zo’n manier van vergiftiging waar zonlicht én stoffen in de plant samenwerken heet fototoxiciteit. De wijnruit werd lange tijd als geneesmiddel gebruikt, zelfs als keukenkruid. Toch kan er een pijnlijke huiduitslag ontstaan bij aanraking met vers plantensap in combinatie met zonneschijn, net als bij de berenklauw.

Gifsumak (Rhus radicans)

GifsumakDe naam zegt het al, deze plant is giftig. Het is een mooie tuinplant waarvan de bladeren een uiterst scherp sap bevatten. Alleen al door afplukken van het blad kan er een gevaarlijke huiduitslag ontstaan.

Wijnruit (Ruta graveolens)

WijnruitDe wijnruit werd lange tijd als geneesmiddel gebruikt, zelfs als keukenkruid. Toch kan er een pijnlijke huiduitslag ontstaan bij aanraking met vers plantensap in combinatie met zonneschijn, net als bij de berenklauw.

Wolfsmelk (Euphorbia-soorten)

WolfsmelkAlle Euphorbia-soorten hebben in de stengel en bladstelen een melksap dat (zeer) giftig is. Door de plant te verwonden treedt het melksap naar buiten. Het sap werkt sterk bijtend op de huid en de slijmvliezen. Wolfsmelk mag niet voorkomen in hooi want het vergiftigt de koeien, de melk en zo indirect de mens.