• Boerderij, Zeijen (Dr.) 1
  • Boerderij, Zeijen (Dr.) 2
  • Boerderij, Zeijen (Dr.) 3
  • Boerderij, Zeijen (Dr.) 4
  • Boerderij, Zeijen (Dr.) 5

Boerderij en schaapskooi uit Zeijen

GEREALISEERD

Maandenlang is hij samen met zijn collega's bezig geweest met de restauratie van de boerderij uit Zeijen. Hans Milder is 'machinale werkplaatsbeheerder' en 'restauratie timmerman' en vertelt over de restauratie van deze bijzondere boerderij.

Geen constructie is gelijk
"Wanneer we een gebouw restaureren maken we het liefst alles zo veel mogelijk zelf", vertelt Hans Milder. "Alles wat we vervangen wordt met de hand opnieuw gemaakt".

Kromme staander
"Kijk," gaat Hans verder en hij loopt naar één van de staanders die als hekwerk dienen. "Achter deze kromme staanders stonden de dieren in de potstal. Sommige staanders waren niet meer te redden en moesten vervangen worden. Maar hoe krijg je een staander die vanaf de bovenkant precies in het gat in de vloer past?" Hans lacht. Voor hem maken deze lastige kwesties en inventieve oplossingen zijn werk zo leuk. "Je zoekt net zo lang naar een stuk hout totdat je er één hebt die qua kromming ongeveer gelijk is aan het origineel. Daarna schaaf je het hout totdat de stam een passende staander is geworden."

Wateren
Het hout wat bedoeld is voor de restauratie wordt eerst behandeld. "In één van de vijvers van het museumpark liggen boomstammen te 'wateren'. Door ze langere tijd in het water te leggen spoelen de groeisappen als het ware uit de stam en 'werkt' het hout minder als het verwerkt wordt", vertelt Hans.

Toognagels en korbelen
Het gebint van de boerderij bestaat in zijn geheel uit eiken. Lopend door de boerderij wijst Hans naar een stuk van het lager gelegen plafond.

Het korbeel
"Hier zijn hele grote eikenbomen voor zijn gebruikt", zegt hij, duidelijk onder de indruk. "De natuurlijke kromming van de eikenboom is nog steeds zichtbaar in de balk van het plafond. Zo sterk en zo groot waren die bomen! Er werd bovendien handig gebruik van de natuur gemaakt", legt Hans verder uit, "het korbeel (een schuin geplaatste balk die de verbinding versterkt) werd gemaakt van een hele sterke zijtak van een eikenboom."

Toognagels
"Om de korbelen op hun plek te houden zijn de toognagels die niet meer te redden waren vervangen door nieuwe", zegt Hans. "Een toognagel is een houten nagel of pen waarmee een houtverbinding wordt vastgezet. Verder zijn er toognagels in de klemlatten van de gevel van de boerderij gebruikt. Die zijn spits van onder en vierkant van boven", legt Hans uit. "De vierkante zijde wordt in het gat geslagen wat uitgehakt is. Doordat de toognagel net iets groter is dan het gat (en later met uitzetten door vocht) klemt de toognagel zich vast."

"De houtnerf speelt mee in de keuze voor het hout van de toognagel", kan Hans vertellen. "Oorspronkelijk maakten ze de toognagel door het hout te splijten. Door deze techniek weet je zeker dat de toognagel sterk genoeg is om het korbeel, en daarmee het dak, te dragen. Ook in het museum hebben we bij de restauratie deze techniek gebruikt."

Deur en deurstijl restauraties
Lopend naar buiten blijft Hans bij de schuur staan die aan de boerderij gebouwd is. De deur van de schuur is gedeeltelijk gerestaureerd.

Rot hout
"De onderkant van de deur was gaan rotten en moest vervangen worden", vertelt Hans, "we hebben het rotte hout uit de deur gezaagd. Dat hout gooien we niet weg, maar gebruiken we als mal voor de nieuwe stukken hout." Het valt op dat de stukken hout die vervangen zijn in een punt toelopen. "Dat heeft met de stevigheid te maken", zegt Hans. "Een houtconstructie is sterker wanneer de vervangen delen verschillende maten hebben."

Verfraaien
Een eindje verder, bij een deurstijl, laat Hans zien dat restaureren ook verfraaien is. "Als ik een balk vervang waar een groef in zit, dan probeer ik op het nieuwe stuk hout precies zo'n groef te maken." Laat Hans zien. "Hiervoor moet je goed naar het voorbeeld van de mal kijken. Loopt de groef ver door met een bochtje er in? Dan maken wij dat na in het nieuwe stuk hout. Ook de zijkant van het nieuwe hout wordt afgeschaafd", gaat Hans verder. "Op deze manier bootsen we de afgeronde hoeken na zoals ze in de rest van de boerderij en op de mal te zien zijn."

Koeienpies
Zowel aan de binnenkant als aan de buitenkant van de boerderij is leem gebruikt voor het maken van de wanden. "Leem is een mengsel van gehakseld stro, leem, klei, en koeiezeik", zegt Hans uiterst serieus. "Oorspronkelijk werd er paardenpies in het leem gebruikt, maar daar zit een groot nadeel aan. In paardenurine zit voor ons mensen een gevaarlijk stofje. Als je een open wondje hebt, en de urine komt in de wond, dan word je ziek", gaat Hans verder. "In koeienpies zit dat gevaarlijke stofje niet en de urine werkt net zo goed. Vandaar dat wij over zijn gegaan op koeienpies. Natuurlijk kun je ook water gebruiken, dat werkt in principe ook. Maar urine is zuur en zorgt er voor dat schimmels geen kans krijgen. Daarom blijft het leem zo lang goed", besluit hij zijn verhaal.

Oud&nieuw
"Het lemen hebben we laten doen door een 'lemer'. Hij maakt een constructie van vlechtwerk waartussen de ruwe leem geduwd wordt. De ruwe wand wordt vervolgens met een gladder mengsel gladgestreken", legt Hans uit. Wanneer je om de boerderij heen loopt is het makkelijk om te zien welke delen vernieuwd zijn. "Het nieuwe deel is altijd het leem dat geel van kleur is. Daar zit namelijk nog het meeste vocht in. Uiteindelijk krijgt het nieuwe leem precies dezelfde kleur als het oude leem."

Detail informatie

Plaats:Zeijen, gemeente Tynaarlo (Dr) Bouwperiode:17e eeuw Verplaatsing:1953 Interieur:1700 Museumlocatie:Plattegrond (59)