Object van de maand januari

Zwavelstokjes

Al in 577 bestaan er in China zwavelstokjes. Na 1530 duiken zwavelstokjes ook in Europa op. In de achttiende en vroege negentiende eeuw worden ze meestal gemaakt van hennepstelen, aan beide zijden gedoopt in gesmolten zwavel. Deze dunne houten stokjes, zoals de hier afgebeelde, kun je niet zomaar aanstrijken. Voor de ontbranding is bijvoorbeeld een gloeiend kooltje nodig. Deze klassieke zwavelstokjes zijn dus een hulpmiddel om een kaars, olielamp, sigaar of pijp mee aan te steken.

 

Strijkzwavelstokjes

Rond 1830 komen de strijkzwavelstokjes in zwang. Ze ontbranden door ze langs een ruw oppervlak te strijken. Dit komt doordat er in de kop geen zwavel maar witte fosfor en kaliumchloraat zit. Doordat ze soms spontaan ontbranden, zijn ze gevaarlijk. In Engeland heten ze daarom 'lucifer matches', ofwel 'maatjes van de duivel'. Hoewel witte fosfor zeer ongezond is, wordt die pas aan het einde van de negentiende eeuw definitief verboden.

 

Lucifers

In hedendaagse lucifers is de ongezonde witte fosfor vervangen door de minder schadelijke rode fosfor. Daarnaast zit het kaliumchloraat in de kop van de lucifers en de rode fosfor in het strijkvlak op het doosje. Deze lucifers komen na 1855 op grote schaal op de markt.

 

Sprookje

De negentiende-eeuwse strijkzwavelstokjes staan in menig geheugen gegrift door het sprookje 'Het meisje met de zwavelstokjes' uit 1845 van Hans Christian Andersen. Een meisje zwerft op een gure oudejaarsavond blootsvoets door de stad. Ze mag pas thuiskomen als ze al haar zwavelstokjes heeft verkocht. Maar niemand koopt haar stokjes, zo druk is men met feestvieren. Ze durft niet naar huis. Ten einde raad hurkt ze in een portiek en steekt haar stokjes af om zich te warmen. Bij het laatste stokje verschijnt haar overleden grootmoeder. Deze tilt het meisje op en draagt haar naar de hemel.

 

Zwavelstokjes in het Openluchtmuseum

Er is geen groter contrast denkbaar tussen het meisje met de zwavelstokjes en de vrouw die deze zwavelstokjes in 1949 schenkt aan het museum. De schenkster is jonkvrouw Alice Jacqueline Hortense Julie Aurelie Gatacre-De Stuers (1912-1988), wonende op Kasteel de Wiersse in Vorden. Zij is de dochter van de bekende monumentenvoorvechter jhr. mr. Victor de Stuers (1843-1916), die als hoogste ambtenaar verantwoordelijk was voor de Kunsten en Wetenschappen in Nederland. Het is te danken aan de verzameldrang van de familie De Stuers dat deze zwavelstokjes bewaard zijn gebleven. Wellicht voorzag Alice De Stuers dat zoiets doodgewoons als zwavelstokjes later weleens bijzonder konden zijn.



Lees meer over het Object van de maand januari



Zwavelstokjes

Archief Object van de maand