Borduurpatronen

In de collectie handwerktechnieken zijn naast de vele borduurwerken, merk-, letter- en stoplappen ook handwerkvoorbeelden en borduurpatronen opgenomen. Ze zijn gedrukt of nagetekend en uitgeteld van bestaande motiefjes.

Patronen
Goede patronen werden zuinig bewaard en doorgegeven aan opvolgers. Ze konden zo jaren meegaan. Meestertekenaars kregen de opdracht om exclusieve borduurontwerpen te maken van een jachttafereel of een natuurvoorstelling. Illustraties uit de Bijbel en kerkschilderingen hebben als voorbeeld gediend voor religieuze voorstellingen op merklappen. De wereldse motieven werden meestal overgenomen van kostbare stoffen uit het Verre Oosten. 

Patronenboekjes
De eerste gedrukte patronenboekjes voor borduurwerk verschenen in 1523. Aan het eind van de zestiende eeuw verscheen in Neurenberg ‘Schön newes Modelbuch’, met talrijke teltekeningen voorzien van ruitjes. Dit boek bereikte een grote oplage tot de laatste bekende uitgave in 1877. Vooral in Zuid-Duitsland was het boek populair onder borduursters. Bekende motieven uit die tijd, zoals een liggend hert en een pauw, komen tot ver in de negentiende eeuw voor op merklappen en andere handwerken.
 
Uitgevers
Er kon veel geld verdiend worden met het uitgeven van borduurpatronen, want het aantal uitgevers groeide in de negentiende eeuw aanzienlijk. De meeste uitgevers hadden hun bedrijf in Wenen of Berlijn, zoals Hertz & Wegener. Later waren er ook in Parijs, zoals Sajou, en in Neurenberg, Augsburg en Dresden uitgevers te vinden. Verschillende van die uitgevers namen deel aan landelijke of wereldtentoonstellingen. Zij wonnen daar prijzen voor hun ontwerpen of voor het gebruik van nieuwe snufjes bij de ontwerpproductie. Heinrich Kuehn maakte reclame door zijn gewonnen medailles op de patronen te plaatsen.
 
Verhuur

Elk borduurpatroon werd meermalen gedrukt in een oplage van honderd stuks. Deze werden met de hand ingekleurd door veelal jonge (wees)meisjes, die op deze manier een opleiding kregen. Ook ervaren thuiswerksters kleurden de platen in om een centje bij te verdienen. De productie van een patroon was relatief kostbaar door het vele werk. Verhuur was een mogelijkheid om meer klanten te winnen. De patronen werden op karton geplakt, zodat ze vaker uitgeleend konden worden. Sommige patronen hebben linksonder een cijferstempel die de prijsgroep aangeeft. De huurprijs werd bepaald door de grootte van het patroon, de hoeveelheid kleuren en de moeilijkheidsgraad van het ontwerp. Hoe hoger het cijfer, hoe hoger de prijs. Later veranderde het uiterlijk van het ruitjespapier en werd een rasterindeling gebruikt. Hierdoor is het patroon gemakkelijker te tellen. Dit wordt vandaag de dag nog steeds gehanteerd.



 
Borduurpatronen