Mei 2012
Een jaar of 14 was ze toen ze er over hoorde of las, over de nationale feestrok. De feministe en oud-verzetsvrouw Mies Boissevain-van Lennep riep kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog vrouwen en meisjes op om een bevrijdingsrok of nationale feestrok te maken. Zo’n rok moest volgens haar samengesteld worden uit verschillende lapjes en gedragen worden bij nationale feestdagen en andere belangrijke gebeurtenissen.

Het achtergrondverhaal van de bevrijdingsrok van Anneke Kusters
Toen haar oudere vriendin aan Anneke voorstelde om er ook één te maken, gingen ze aan de slag. Als basis diende de stof van een jurk. Die geruite jurk was één van de kledingstukken die Anneke via haar tante had gekregen van de familie van Heemstra. Daar was haar tante in dienst. En de jurk was een afdankertje van een ander Arnhems meisje, dat drie jaar ouder was dan Anneke, Audrey Hepburn. Ze zegt nu: ik had toen natuurlijk geen idee wat die later zou gaan doen! De geruite jurk vond Anneke eigenlijk niet zo leuk.
Dit vertelde mevrouw Anneke van Veldhuizen – Kusters toen zij onlangs in het depot van het museum de door haar in 1984 geschonken rok terugzag en haar herinneringen aan die rok gefilmd werden.

Op de geruite stof van Audrey’s jurk werden lapjes genaaid, allerlei verschillende lapjes. Nu herkent ze nog jurken van haar moeder en van haar zelf, een schort van haar tante en de keukengordijnen. En wat heeft ze rok toen slordig gemaakt! Dat zou ze nu heel anders doen. Ze heeft de rok verschillende keren gedragen. Met de strook en punten van rood flanel is hij langer gemaakt. Er waren richtlijnen voor het maken van een nationale feestrok en haar rok voldoet niet aan die regels. Maar ze was jong en daar had ze niet zo’n zin meer in.

Bekijk het interview met mevrouw Kusters




De bedoeling van de nationale feestrok
Adrienne (Mies) Boissevain-van Lennep (1896-1965) verbleef tijdens de Tweede Wereldoorlog in twee concentratiekampen. In die tijd kreeg zij een dasje toegestuurd, gemaakt uit lapjes afkomstig van kleding van familieleden en vrienden. Toen zij na de oorlog in een commissie zat dit richtlijnen moest bedenken voor de viering van de bevrijding, was dit kado aanleiding voor het idee van de nationale feestrok.

Het samenstellen van een rok uit verschillende lapjes stond volgens mevrouw Boissevain symbool voor een aantal dingen. Zij schreef dan ook een bepaalde werkwijze voor. De lapjes moesten worden gehecht op een oud kledingstuk. Daarmee stond de rok symbool voor de wederopbouw. Op de rok konden persoonlijke herinneringen en belangrijke data worden geborduurd. Het werken aan zo’n rok kon helpen om het oorlogsleed te verwerken. De zoom van de rok moest bestaan uit een aantal naar boven gerichte driehoeken. In de driehoek middenvoor werd de datum 5 mei 1945 geborduurd. De data waarop de rok werd gedragen moesten in de volgende punten een plaats krijgen.

Op veel rokken is de datum van het 50-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina 31 augustus 1948 geborduurd. Toen defileerden meer dan 1000 vrouwen in nationale feestrok voor de koningin. Hun gelijksoortige rokken, op persoonlijke manier gemaakt stonden daarmee symbool voor wat Mies Boissevain met haar oproep wilde laten zien: het uitdrukken van eenheid in verscheidenheid. Dit ideaal bleek ook uit een feestrokkenlied dat speciaal voor deze gelegenheid werd geschreven.

Als een rok helemaal volgens de regels was gemaakt kon deze in een register worden bijgeschreven. Hij kreeg dan ook een stempel en een nummer. Er werden meer dan 4000 rokken in dit register genoteerd. Het Nederlands Openluchtmuseum bezit twee geregistreerde rokken. De rok van Anneke en de vier andere niet geregistreerde (meisjes)rokken in de collectie makken duidelijk dat er nog veel meer feestrokken in de jaren na 1945 gemaakt en gedragen moeten zijn.

Feestrokkenlied
Vlecht in uw rok het patroon van uw leven Vrouwen en meisjes van dorp en van stad Lichtend symbool van het vrouwelijk streven Draagt het verheugd, als de bloem draagt haar blad.

Eenheid in veelheid van lijnen en kleuren, Vormt met uw rok het saamhorig verband, In het geheel van historisch gebeuren, Tooit het ontwerp met Uw hart en Uw hand.

Stempelt Uw rok met het merk Uwer dagen, Voert dat wat was en wat is in Uw Vaan. Heden-Verleden, blijmoedig gedragen, Sierre Uw kleed, uw gezin, Uw bestaan.

	Bevrijdingsrok mevrouw Kusters

	Detail stempel rok

	Detail jaartallen